iZMARiT - BLOTCHED PICAREL

Spicara maena

İzmarit : Maenidae familyasında izmarit (Spicara maena) eski dünyanın ılık ve serince denizlerinin dibi 200 m derinliğe kadar inen kıyı kesimlerinde yaşayan kemiklibalıktır. Ağızları körük gibi ileriye doğru uzayarak besinlerini kapar. Hepçildir, planktonları, balıkları, kabukluları, çeşitli bitkileri yer. Erkekleri hem daha irice, hem de daha parlak renklidir. Yan çizgisiyle göğüs yüzgeci arasında dört köşe bir leke vardır. Sürüler oluşturur. Yumuşak dipleri sever. Boyu 25 cm'ye kadar olabilir.

iSTiRiDYE - OYSTER

Ostrea edulis

İstiridye : İsiridyeler (Ostrea edulis) denizlerde az derinde yaşayan, iki çenetli, yenilebilir, bir çenetiyle tutunan ve ekilerek yetiştirilebilen yumaşakçalardır. Yumurtayla çoğalan bu türün üyeleri, deniz yüzeyinin 1-1,5 m altından başlayarak derinlere doğru yayılır. Bütün kıyılarımızın kumlu ve çakıllı kesimlerinde dağınık istiridye öbekleri bulunur. Batı Avrupa ülkeleri Crassostrea gigas türünü yetiştirmektedir. İstiridye yavrusunun doğduğunda eşit büyüklükte iki çeneti vardır. Kısa süre sonra çenetlerinden biriyle dibe tutunur ve artık işe yaramayan organları, kirpikleri, ayakları ve bunları denetleyen sinir merkezleri yok olur. İstiridyelerin düşmanı çoktur. Yavru istiridyeleri parçalayıp yutan balıklardan başka birçok denizyıldızı ve yumuşakça, çenetleri zorlayıp istiridyeleri yemeyi başarır. Besin olarak istiridye en yapıcı ve en hafif besinlerden biridir. 200 g yumuşakça 315 g azotlu besine eşdeğerdir. İstiridye zehirlenmeleri genellikle bu hayvanların gemilerin bakır kaplamalarına yapışmasından ileri gelir. Bununla birlikte istiridyeler mayıs-eylül ayları arasında yumurtlama mevsimindedir ve ne olursa olsun zararlı sayılırlar.

iSTAVRiT - SCAD

Trachurus trachurus

İstavrit : Carangidae familyasından istavrit (Trachurus trachurus) hem sıcak, hem de oldukça serin denizlerin 200 m derinliğe kadar inen kesimlerinde yaşayan kemiklibalıktır. İstavritin boyu ve dış görünüşü uskumruyu andırırsa da (yalnız istavritin yan çizgisi geniş ve dikensi pullardan oluşur. Uskumrunun yan çizgisindeki pullarsa hem küçük hem de dikensi değildir) eti uskumru kadar lezzetli değildir. Sırtı çoğunlukla mavimsi ya da parlak yeşildir. Bu renkler yanlara doğru açılarak bazen gümüşiye dönüşür. Karın kesimleri parlak gümüşi ya da beyazdır. Yüzgeçleri saydam ya da çok açık kurşuni olur. Yazın yüzeye yakın yerlerde, kışın derinlerde büyük sürüler oluşturur. Kış aylarına doğru küçük sürüler halinde Karadeniz'den Marmara denizi'ne doğru, nisan ve mayıs aylarındaysa ters yönde göç eder. Genç istavritler denizanalarının ve fizalyaların yakınında yaşarlar ve tehlike anında onların tahriş edici hücrelerinin koruyuculuğuna sığınırlar. Etçildir. Çeşitli balıklarla ve aç kaldıklarında konaklarının üreme organı bezleriyle beslenirler. Boyu 10 cm'ye kadar olan gençlerine kıraça denir.

iSPERMEÇET BALiNASI - SPERM WHALE

Physeter catodon

İspermeçet balinası : İspermeçet balinasıgiller familyası, dişlibalinalar alttakımından olan ispermeçet balinası [amberbalığı ya da kaşalot (Physeter catodon)] dişlibalinaların en büyüğüdür. Erkeğin boyu 18 m'ye dişininki 12 m'ye ulaşabilir. Başın uzunluğu bütün uzunluğun yaklaşık üçte biridir. İspermeçet balinaları yaşlı bir erkeğin çevresinde toplanan çok sayıda dişiden oluşan sürüler halinde yaşarlar. Sıcak sularda durmadan dolaşır, beslendikleri mürekkepbalıklarını, dev kalamarları yakalamak için bazen çok derinlere dalarlar. Tropikal ve yarı tropikal denizlerde yaşayan, avını canlı yiyen bir balinadır. Avlarının mürekkebi bağırsaklarında toplanır ve gri amberi oluşturur. Gri amber parfüm imalatında uçucu maddelerin tespitinde kullanılır. İspermeçet balinaları etkin biçimde eti, özellikle yağı ve ispermeçeti için avlanır. İspermeçetten mum, yağlayıcı maddeler ve yün için kullanılan yağ sökücüler üretilir. Türün yok olmasını önlemek için çok sıkı kurallara bağlanan ispermeçet balinası avı Asor adalarında geleneksel biçimde el zıpkınıyla yapılır. Ayrıca boyu 4 m'yi geçmeyen, tropikal ve ılıman sularda yaşayan cüce ispermeçet balinası adlı bir türü daha vardır.

iSPARi - iSPAROZ - SPARAILLON

Diplodus annularis

İspari : Sparidae familyasından ispari [ya da ispiroz (Diplodus annularis)] sıcak ve ılık denizlerin 400 m derinliğe kadar inen, kayalık, taşlı, kumlu diplerine yakın yaşayan ortasu kemiklibalığıdır. Bedeni ktenoit pullarla örtülüdür. Kuyruk sapında, üstten yanlara ve yan çizgi altına kadar uzanan siyah bir lekesi vardır. Üst dudağı kalındır. Etçildir ve karidesler, kurtlar ve omurgasızlarla beslenir. Boyu 20 cm'e kadar olabilir. Eti makbul değildir.

iSKORPiT - SCORPIONFISH

Scorpaena porcus

İskorpit : İskorpitgiller familyasından iskorpit (Scorpaena porcus) sıcak ve ılık denizlerin en sığ kıyılarıyla 1000 m derinlikleri arasında yaşayan kemiklibalıktır. Kısa uzaklıklarda göç eden, yavaş hareketli bu balık etçildir. Ahtapot, karides, yengeç, denizanası vb. ile beslenir. Başında dikencikler, sırt yüzgeci dikenlerinin dibinde zehir keseleri bulunur. Dikenleri batınca çok acı veren ve güç kapanan yaralara yol açar. Boğaz aralığının ön yanında iki delik vardır.

iNCi LEVREK - MINNOW

Phoxinus phoxinus

İnci levrek : Sazangiller familyasından inci levrek (Phoxinus phoxinus) kuzey yarımkürenin tatlısularında yaşayan kemiklibalıktır. Boyu 9-12 cm kadardır. İnci levreğin bedeni hemen hemen silindir biçiminde, başı güçlü, pulları küçüktür. Yeşilimsi bedeninin yan kesimlerinde farklı biçim ve sayıda lekelere rastlanır. Temiz ve akan suları sever. Genellikle alabalıklarla aynı suları paylaşır. Mayıs-haziran aylarında ürer. Yavrular altı gün sonra yumurtadan çıkar. Küçük omurgasızlarla beslenen yırtıcı bir balıktır. Alabalık avında yem olarak kullanılır.

iNCi BALIĞI - PEARL FISH

Carapus acus

İncibalığı : İncibalığıgiller familyasından incibalığı [Fierasfer (Carapus) acus] sıcak ve ılık denizlerin derinliği 150 m'ye kadar inen kıyılarında yaşayan, ince uzun kuyruklu, çıplak derili kemiklibalıktır. Anüsü çok öndedir. Denizhıyarlarının dışkılığında, yumuşakçaların beden boşluğuna ya da tulumların yutağına sığınarak yaşar.

IDUS IDUS - LEUCISCUS IDUS

Leuciscus idus

İdus idus : Sazangiller familyasından iri kepenezbalığından olan idus idus, Orta ve Doğu Avrupa'da yaşayan, yeşil-mavi sırtlı, beyaz karınlı, pembemsi yüzgeçlidir. Ağırlığı 2 kg'a ve boyu 40 cm'e kadar olan idus idus'un bazı ülkelerde kırmızı çeşidi yetiştirilmektedir.

IŞINLILAR - RADIOLARIA

Radiolaria

Işınlılar : Işınlılar (Radiolaria), gövdesi zarla kaplı bir orta kapsülden oluşan Protozoa sınıfını oluşturur. Üzerinde bütün yüzeye yayılmış küçük delikler ya da belli bölgelerde toplanmış daha büyük delikler bulunan zar, kalın, jelatinl ve türdeş bir kılıfla kaplıdır. Bu kılıf da ağcıklı ama aksopotsuz protoplazma yalancıayaklarla örtülüdür. Işınlıların çoğunda, tek tek iğnecikler ya da çevresel bir kabuk biçiminde, içi dolu ya da boş parçalardan oluşan bir iskelet vardır. Hiç iskeleti olmayan birkaç ışınlı biçimi de vardır. Bazı ışınlılarsa plazmalı bedenlerinin çevresinde diyatome, sünger iğnecikleri vb. gibi yabancı kökenli cisimler toplar. Delikli ışınlıların çoğu denizlerde tek başına yaşar. Diğerleri ise erişkin duruma gelince topluluklar oluşturur. Işınlıların binlerce türü bilinir. Bunlar, özgül ağırlığı çevre özgül ağırlığından küçük kofullarla dolu jelatinli ve kalın örtüleri sayesinde planktonun öteki canlıları arasında yüzerler. Işınlılar yalancıayaklarıyla yakaladıkları diyatomelerle ve başka hayvanlarla beslenir.

ISTAKOZ - LOBSTER

Homarus gammarus

Istakoz : Istakozgiller familyası Astacura alt takımına giren böceklere ve tatlısu ıstakozlarına benzeyen onayaklı kabuklu ıstakozun (Homarus) temel özelliği, ilk göğüs ayağı çiftinde güçlü kıskaçların bulunmasıdır. Bunları izleyen ikinci çifttede kıskaçlar varsa da bunlar küçüktür. Üç ıstakoz türü bilinir ve bunlar: Küçük bedenli ve sayıları çok azalmış olan türlerden biri Güney Afrika denizlerinde yaşar. Diğer ikisi Kuzey Atlas okyanusu'nda, kayalık kesimlerin 60 m'ye kadar inen derinliklerinde bulunur. Avrupa ıstakozu (Homarus gammarus), üzeri sarı menevişli koyu mavi bedenlidir. Ağırlığı yaklaşık 9 kg olan bireylerin boyu 60 cm'yi bulabilir. Amerika ıstakozunun (Homarus americanus) özelliği karın yüzünün kırmızımsı rengidir. Bu türün bireyleri de hemen hemen aynı boya ulaşırsa da, daha kalın bedenli olurlar ve ağırlıkları 17 kg'ı geçebilir. Istakozlar, daha çok, yem olarak içlerine balık yerleştirilmiş sepetlerle avlanır.

HiNDiSTAN BALIĞI - SQUIRRELFISH

Holocentrus ruber

Hindistanbalığı : Hindistanbalığıgiller familyasından hindistanbalığı (Holocentrus ruber) sıcak ve ılık denizlerin 50 m derinliğe kadar inen kıyılarında, kayalar, taşlar ve mercan kayalıklarıyla örtülü diplerde yaşayan kemiklibalıktır. Süveyş kanalının açılmasından sonra Hint okyanusu'ndan Akdeniz'e giren bu etçil balığın boyu 25 cm'yi bulabilir. Gözleri çok iridir. Kuyrukaltı yüzgeçlerinin 3. dikeni çok güçlü, kalın ve öbür dikenlerden uzundur. Çeşitli omurgasızlarla, küçük balıklarla beslenir. Sıcak denizlerde kıyıya yakın yaşayan en parlak renkli balığı olan hindistanbalığının bütün bedeni ve yüzgeçleri parlak kırmızıdır. Yanlarında boydan boya uzanan 6-8 parlak gümüşi ya da gümüşi-pembe şerit vardır.

HERMELLA

Sabellidae brehm

Hermella : Sabellariidae familyasından hermella, soğuk ya da ılıman denizlerde yerleşik yaşayan kıllı halkalısolucan cinsidir. Birbirine yapışmış kumlardan ya da çakıllardan yararlanarak önemli kütleler oluşturan borular yaparlar.

HAMSi - ANCHOVY

Engraulis encrasicolus

Hamsi : Hamsigiller familyasından hamsi (Engraulis encrasicolus) sıcak ve ılık denizlerin kıyı bölgelerinde ve açıklarında yaşayan, çok uzun ağız yarıklı, kısa alt çeneli kemiklibalıktır. Ortasularda (150 m'ye kadar) bulunan hamsinin bedeni ince, uzun bir iğ biçimindedir. İnce, iri kolay dökülebilen pullar bütün bedeni kaplar. Ağız alt yandadır. Hayvansal planktonlarla beslenen bu etçil balığın karasularımızda boyu en çok 18 cm'ye ulaşabilir. Göçmen balıktır. Canlı bireylerin yeşilimsi mavi sırtları, hayvan öldükten çok kısa süre sonra siyaha yakın koyu lacivert-yeşil bir renge dönüşür. Göğüs ve karın yüzgeçleri hafifçe grimsidir. Karadeniz'in simgesi haline gelen bu balık Türkiye'de yaygın biçimde avlanıp, tüketilmektedir.

HALIOTIS - DENiZ KULAĞI

Haliotis tuberculata

Haliotis : Denizkulağıgiller familyasından haliotis (Haliotis tuberculata) önden solungaçlı, karındanbacaklı, yenebilen bir yumuşakça cinsidir. Kavkısı kulak biçimindedir. Bir dizi deliği vardır ve içi sedeflidir. Denizkulağı genel adıyla da bilinen Haliotis cinsi üyeleri, kayaçlara tutunan ya da taşlar altında yaşayan iri yumuşakçalardır. Tropikal bölgelerdeki türleri çok güzel sedefleri nedeniyle makbuldür.

GÜNEŞ BALIĞI - RAINBOW WRASSE

Coris julis

Coris julis

Güneşbalığı : Lapinagiller familyasından güneş balığı (Coris julis) sıcak ve ılık danizlerde sığ kesimlerinden 120 m derinliğe kadar inen yerlerinde yaşayan, bir ölçüde dibe bağımlı kemiklibalıktır. Boyu 25 cm'ye kadar olabilir. Güneşbalığının bedeni yanlardan oldukça basıktır. Ağzında iki sıra sivri köpekdişi vardır. Bedeninde ve yüzgeçlerinde yeşilimsi zemin üzerinde çeşitli parlak renkli boyuna çizgiler bulunur. Yanlarda, gene boyuna uzanan portakalrengi, zikzak parlak bir şerit yer alır. Karnı gümüşi menekşe rengi çizgilidir. Omurgasızlar, küçük balıklar, midyeler, balık yumurtaları vb. ile beslenir.

GROMI - GURAMI

Trichogaster leeri

Colisa laila

Gurami (Gromi) : Cennetbalığıgiller familyasından gurami adı altında üç tür toplanır. Bunlar: Colisa, Osphronemus ve Trichogaster cinsi üyeleri. Malezya ve Endonezya'da tatlı ve acı sularda yaşayan kemiklibalıktır. Dolambaçlı solunum organıyla donanan gurami havayı solur. Erkek gurami, mukusla korunan hava kabarcıklarından bir yuva yapar ve yumurtalarla yavrular burada saklanır. iri türler yerel olarak tüketilir. Çok canlı renkli, küçük bedenli türler akvaryum balıklarıdır.

GUPPY - LEBISTES

Lebistes reticulatus

Guppy (Lebistes) : Dişlisazangiller familyasından guppy ya da lebistes [lepistes (Lebistes reticulatus)] Tropikal Amerika'da tatlı sularda yaşayan, birçok çeşidi akvaryumlarda beslenen kemiklibalık. Erkek guppynin renkleri canlıdır ve değişinimleri akvaryumseverin isteğine bağlı olarak ayıklanır. Boyu ufak (erkek=3 cm, dişi=5-6 cm) olmakla beraber, sivrisineklerin ve Chironomus cinsi üyelerinin larvalarını avlayan çok yırtıcı bir balıktır. Birçok ülkede bu balıktan sıtmayla mücadelede yararlanılır. Guppy, doğurucu bir hayvandır ve dişisi süperfetasyon uygular. Sürekli hamile kalabilme özelliğine sahiptir. Gebe iken bile hamile kalabilir.

GÖLGEBALIĞI - GRAYLING

Thymallus thymallus

Gölgebalığı : Alabalıkgiller familyasından gölgebalığının (Thymallus) Türkiye sularında yaşayan üç türü (Thymallus thymallus, Thymallus vexillifer ve Thymallus vulgaris) vardır. Yaldız gibi parlayan derili, yeşil ve mavimsi sırtlı, yanları parlak gümüşi-gri üzerine esmer çizgili balıklardır. Başları oldukça küçük, alt çenesi üst çenesinden kısadır. Küçük balıklar, böcekler, yengeçler, karidesler, yumurtalar ve larvalarla beslenir.

GELiNCiKBALIĞI - GAIDROPSARUS

Gaidropsarus vulgaris

Gelincikbalığı : Mezgitgiller familyasının Gaidropsarus, Enchelyopus, Antonogadus ve Ciliata cinslerine giren balıkların genel adıdır. Ilık ve oldukça soğuk denizlerin 5-500 m derinlikleri arasında yaşayan gelincikbalıklarının suratlarında bıyıkları vardır, uzundur ve birinci sırt yüzgeçleri sürekli hareket halinde krinoit ışınlardan oluşur. Gelincikbalıklarının Türkiye'de yaşayan tek türü ise Gaidropsarus mediterraneus'tur. Taşlı kayalık diplerdeki çukur ve kovuklarda yaşayan bu balıkta, biri alt çenenin ucunda, diğer ikisi üst çenede burun deliklerinin iki yanında bulunan üç bıyık vardır. Gündüz gizlenir, gece avlanır. Dip hayvancıkları (karides, çağanoz, yengeç, böcek vb.) ve küçük balıklarla beslenir. Boyu Türkiye sularında 45 cm'yi bulabilir.

FOK - MONK SEAL

Monachus schauinslandi

Fok : Fokgiller familyası, yüzgeçayaklılar takımından etçil deniz memelisidir. Fokların kısa ve kadifemsi tüyleri mekik biçimi bedenlerini nemden çok iyi korur. Dış kulakları yoktur. Bu hayvanlarda güçlü duyu kılları bulunur. Kısa üyeleri, irikulaklıgillerdekinin tersine, toprakta yürümelerine olanak vermez. Foklar özellikle soğuk denizlerde yaşayan hayvanlardır. Soluk almak için buzda delikler açarak bankiz altında kalabilirler. Çoğunlukla son derece misk kokulu olmalarına karşın etleri, derilerinin altındaki yağ ve postları için (bu durumda yünsü derili bebek foklar tercih edilir) avlanırlar. Bütün foklar kabuklularla, balıklarla ya da kafadanbacaklı hayvanlarla beslenir. Çiftleşmek için ya da doğurmak için karaya veya bankiz üstüne çıkarlar. Deri değiştirmede suyun dışında gerçekleşir ve bu sırada foklar beslenemezler. Foklar üç öbeğe ayrılır, bunlar: Birinci öbek Afrika çevresi bölgelerde yaşayan foklar. İkinci öbek tropikal bölgelerde yaşayan foklar ve bunlarda üçe ayrılır. Bu foklardan keşiş foku ya da Akdeniz foku (Monachus monachus) Akdeniz'de yaşar. Soyları hızla tükenmekte olan Akdeniz fokunun avlanması yasaktır fakat kanunlara uymayan balıkçılar tarafından yapılan gizli avlanmalar sonucu, sayıları 150-300 civarında kalmıştır. Türkiye'de Muğla'nın Marmaris ilçesi ve Mersin'in Bozyazı ilçesi civarında görülür. Sonuncu öbekse Antartika'da yaşayan türleri içerir. İnsanlar, tilkiler, kızak köpekleri, katil balinalar ve diğer yüzgeçayaklılar tarafından avlanırlar.